II.

Inzet: eerstel van filosofie als wijsbegeerte, en dus existentieel relevant, in plaats van filosofie opgevat als vrijblijvend denkexperiment, zich bezig houdend met problemen die 'verwaarloosbaar zijn in het echte leven'. En in populaire vorm: tegen de verwording van filosofie tot amusant gezelschapsspel.

Wat is filosofie méér dan dienstmaagd, wanneer zij louter bezig is met argumentatie en conceptuele analyse? Hulpwetenschap? veredeld tijdverdrijf om toch zijn verstand te gebruiken? Cerebrale gymnastiek voor degenen die zich vervelen? Wanneer is zij wijsbegeerte?

Filosofie, haar naam waardig, is passie voor waarheid die denkt en her-denkt. Gedachten, het belangrijkste materiaal voor filosofie, worden niet voor lief genomen. In plaats daarvan brengt zij denkingen voort.

‘Gedachte’ is een woord in de voltooid verleden tijd: ik heb het al eens gedacht. Denken kan ook iets anders zijn: nieuwe mogelijkheden onderzoeken, onbekend denkterrein betreden, bereid zijn om van mening te veranderen en open staan voor andere invalshoeken, - aan te duiden als ‘denkingen’: nog niet eerder gedacht, minstens door degene die denkt.

Ik denk minder vaak dan ik zou willen; meestal reproduceer ik wat ik reeds gedacht heb. Er valt evenwel nog veel te her-denken. Met name wat religie betreft, zeker nu er weer tal van conflicten in haar naam worden uitgevochten en gelegitimeerd. Kan dat anders?

Zonder passie voor waarheid verwordt filosofie tot cerebrale gymnastiek.

Filosofie gaat over niets anders dan over zin en (levens)betekenis. De rest is, filosofisch (d.w.z. wijsgerig) gezien, ondersteunend, bijkomstig of irrelevant.

Is er iets in analytische filosofie dat met wijsbegeerte van doen heeft?

Filofictie. Filosofen die over zombies, parallelle universa e.d. beginnen kan ik nauwelijks serieus nemen, - tenzij ze mij een zombie kunnen aanwijzen; niet beschrijven, maar aanwijzen. Hun kritische zin vervluchtigt in de denkbaarheid van een luchtkasteel. Zij verdienen een stevige greep in hun kruis. Om weer bij zinnen te komen!

Zo min als ik verhalen over engelen en reïncarnaties serieus neem (tenzij men met verifieerbaar ervaringsbewijs komt), zo min doe ik dat met fictieve werelden van ‘filosofen’, - waarom zou ik? Wat voor wijsbegeerte is er mee gediend?

Met name analytische ‘filosofen’ verliezen zich in dergelijke fantasterij. Zij noemen het ‘denkexperimenten’. Wat het met denken te maken heeft, ontgaat me. Sinds wanneer heeft fantasie een werkelijkheidswaarde die verder reikt dan fantasie?

Ontologisch geen onderscheid meer maken tussen fantasie en ervaarbare werkelijkheid betekent een terugkeer naar Middeleeuwse scholastiek in postmoderne gedaante.

De versnacking van filosofie. Tja, ondertussen heet alles filosofie, of nog mooier een ‘socratisch gesprek’, als het maar iets méér is dan gebabbel of een debat. De terminologie raakt totaal gecorrumpeerd.

Publieksfilosofie. Is filosofie gewoon een trukendoos geworden? Een winkel met wijze lekkernijen die zich ook als snack laten serveren?

Filosofie is ruim, wat denken betreft, mits wijsgerig gedreven, met als minimaal objectief: het ophelderen van verwarring en onwetendheid. Een socratisch gesprek wil de idee van iets vatten, of nader komen, om aldus eigen onderscheidingsvermogen te scherpen en praktische wijsheid te vergroten. Bijvoorbeeld de idee van vrijheid, van verantwoordelijkheid, van vriendschap, of van iets anders dat het leven de moeite waard maakt.

Taak filosofie: her-denken van existentieel relevante kwesties, inclusief terminologie, in het licht van nieuwe ervaringen en veranderde omstandigheden.

Toegenomen misbruik van filosofie: het nieuwe, filosofische pastoraat, bedreven door meerwillende coaches, verhulde theologen en andere zelfbenoemde adviseurs die het beste met het volk voor hebben. In naam van de filosofie, stort het tal van wijsheden uit over ‘de mensen’, uiteraard inclusief autobiografische noot, in de veronderstelling dat het publiek, bestaande uit ‘leken’ en randdebielen die onbewust leven en onnadenkend zijn, nog wel enige beschaving kan gebruiken.

Het nieuwe, filosofische pastoraat preekt in Jip en Janneke taal, omdat anders het gewone volk het niet begrijpt, - men spreekt in de naam van een 'wij' waar men uiteraard zelf niet toe behoort. Dat geldt ook voor de boodschap: niet van toepassing op de spreker.

Denken een kunst. Mensen die zeggen dat denken niets oplost en vooral problemen creëert en dat we daarom niet teveel moeten denken of het helemaal moeten loslaten, denken doorgaans te weinig en onbeholpen - bij gebrek aan denkgereedschap, bagage en oefening - en missen de ervaring dat de moed om een probleem uit te houden een voorwaarde is om te komen tot inzicht. Filosofie is een uitstekende gelegenheid om de eigen 'innerlijke leraar' te versterken en van handvatten te voorzien.